Đây là một hiện tượng rất phổ biến trong hệ thống điện gia đình và cũng là một trong những lỗi khó tìm nhất, bởi vì không phải lúc nào Aptomat (CB) cũng nhảy. Để tìm đúng nguyên nhân, trước tiên cần xác định loại Aptomat tổng đang lắp là loại nào:
- MCB (chỉ bảo vệ quá tải và ngắn mạch).
- RCBO/RCCB (CB chống giật) (bảo vệ quá tải, ngắn mạch và dòng rò).
Hai loại này có nguyên nhân gây nhảy rất khác nhau.
Trường hợp 1: Aptomat tổng là MCB (không có chống giật)
Nếu chỉ là MCB thì nguyên nhân thường nằm trong các trường hợp sau:
1. Quá tải
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
Ví dụ:
Bạn cùng lúc bật:
- Điều hòa
- Bình nóng lạnh
- Bếp từ
- Ấm siêu tốc
- Máy giặt
Tổng công suất vượt quá dòng định mức của CB.
Ví dụ:
CB tổng:
40A
Nhưng gia đình đang dùng:
46A
Sau khoảng vài chục giây hoặc vài phút:
➡ CB sẽ nhảy.
Đặc điểm:
- Không nhảy ngay.
- Dùng ít thiết bị thì bình thường.
- Dùng nhiều thiết bị mới nhảy.
2. Chập chờn do dây điện
Ví dụ:
Một đoạn dây:
- bị chuột cắn
- bị đinh đóng xuyên
- lớp cách điện nứt
Lúc:
không chạm
→ bình thường.
Khi:
gió rung
ẩm
nóng lên
→ hai dây chạm nhau.
➡ CB nhảy.
Một lúc sau:
không chạm nữa
➡ lại bình thường.
3. Mối nối lỏng
Ví dụ:
Trong hộp nối:
ốc siết không chặt
Khi tải lớn:
phát nhiệt
Nhiệt làm:
kim loại giãn nở
Tiếp xúc xấu hơn.
Có thể phát tia lửa.
CB nhảy.
Khi nguội:
lại bình thường.
4. Chính CB bị hỏng
Sau nhiều năm:
- lò xo yếu
- tiếp điểm cháy
- cơ cấu bảo vệ kém ổn định
Có thể:
đang dùng bình thường
cũng tự nhảy.
Trường hợp 2: Aptomat tổng là CB chống giật (RCBO hoặc RCCB)
Khi đó nguyên nhân lại khác.
1. Thiết bị bị rò điện
Ví dụ:
- Điều hòa
- Bình nóng lạnh
- Máy giặt
- Máy bơm
Lúc khô:
không sao.
Khi:
- trời mưa
- độ ẩm cao
- nước vào
Có dòng rò xuống đất.
CB chống giật sẽ ngắt.
Đây là nguyên nhân rất hay gặp.
2. Dây điện bị ẩm
Ví dụ:
Dây đi:
- dưới mái tôn
- ngoài trời
- trong tường bị thấm
Ngày nắng:
không sao.
Ngày mưa:
độ rò tăng.
CB chống giật nhảy.
3. Đấu chung dây trung tính (N)
Đây là lỗi rất nhiều người mắc.
Ví dụ:
Sau CB chống giật:
N
lại nối chung với:
N
của mạch khác.
CB sẽ thấy:
dòng đi ≠ dòng về
➡ nhảy.
Đặc điểm:
Có lúc nhảy.
Có lúc không.
4. Rò điện nhỏ tích lũy
Mỗi thiết bị chỉ rò:
5mA
Ví dụ:
- điều hòa
5mA
- máy tính
3mA
- TV
4mA
- máy giặt
8mA
- bình nóng lạnh
12mA
Tổng:
32mA
CB:
30mA
➡ nhảy.
Trường hợp 3: Chỉ nhảy khi trời mưa
Lúc này cần nghi ngờ:
- dây ngoài trời
- đèn sân vườn
- máy bơm
- camera
- biển quảng cáo
- ổ cắm ngoài trời
Nước làm tăng dòng rò.
Trường hợp 4: Chỉ nhảy ban đêm
Có thể:
- nhiều điều hòa cùng chạy.
- bình nóng lạnh hoạt động.
- điện áp thấp làm dòng điện tăng.
- tổng tải lớn hơn ban ngày.
Trường hợp 5: Chỉ nhảy khi bật một thiết bị nào đó
Ví dụ:
Mỗi lần bật:
máy giặt
là CB nhảy.
99% nên kiểm tra:
- máy giặt
- dây nguồn
- mô tơ
- điện trở đun nước (nếu có)
- bộ lọc chống nhiễu (EMI filter)
Cách tìm nguyên nhân nhanh nhất
Một thợ điện có kinh nghiệm thường kiểm tra theo thứ tự sau:
- Xác định loại CB tổng: MCB hay RCBO/RCCB?
- Kiểm tra xem CB nhảy vào thời điểm nào:
- Khi bật nhiều thiết bị?
- Khi trời mưa?
- Khi bật một thiết bị cụ thể?
- Ngắt toàn bộ các CB nhánh, sau đó bật lại CB tổng.
- Đóng từng CB nhánh một, theo dõi xem nhánh nào làm CB tổng nhảy.
- Với nhánh nghi ngờ, rút từng thiết bị rồi thử lại để xác định thiết bị gây lỗi.
- Nếu vẫn chưa tìm được, đo điện trở cách điện bằng Megger (500 V) và đo dòng rò bằng ampe kìm đo dòng rò. Đây là cách nhanh và chính xác nhất để phát hiện dây hoặc thiết bị bị rò điện.
Kết luận
Nếu một hệ thống điện gia đình lúc nhảy, lúc không, thì theo kinh nghiệm thực tế, các nguyên nhân có khả năng xảy ra theo mức độ phổ biến là:
- ⭐ Thiết bị điện bị rò điện (đặc biệt điều hòa, bình nóng lạnh, máy giặt, máy bơm).
- ⭐ Dây điện hoặc mối nối bị hỏng, chập chờn.
- ⭐ Quá tải vào những thời điểm sử dụng nhiều thiết bị.
- ⭐ Độ ẩm hoặc nước làm tăng dòng rò.
- ⭐ Aptomat bị lão hóa hoặc hỏng.
- ⭐ Đấu dây trung tính (N) sai nếu sử dụng CB chống giật.
Tôi có một câu hỏi để khoanh vùng nguyên nhân:
Aptomat tổng nhà bạn là loại nào?
- MCB thường (trên CB chỉ ghi C32, C40, C50… và không có nút TEST).
- CB chống giật (RCCB/RCBO) (có nút TEST/T ở mặt trước).
Ngoài ra, khi CB nhảy thì:
- Có phải chỉ CB tổng nhảy hay một CB nhánh cũng nhảy cùng lúc?
- Hiện tượng này xảy ra khi bật thiết bị nào hay hoàn toàn ngẫu nhiên? Những thông tin này sẽ giúp xác định nguyên nhân nhanh hơn.
